در پی طرح مسایلی در مورد گسترش فعالیت فرقه های شیطان پرستی در جامعه، با دونفر از جامعه شناسان در این زمینه گفت و گو کرده ایم. دکتر سعید معیدفر، جامعه شناس، متخصص مسایل اجتماعی ایران و عضو انجمن جامعه شناسی ایران به پرسش های ما اینچنین پاسخ داد:

● دلیل ظهور فرقه های شیطان پرستی در جامعه سنتی ایران چیست؟

ما در جامعه ای زندگی می کنیم که روندهایی در راستای جهانی شدن و اتفاقاتی در نتیجه ی آن، روی بخش هایی از جمعیت ایجاد شده است.با توجه به این فرصت و گسترش وسایل ارتباطی،امکان ارتباط و تماس گروه های درون جامعه با گروه های خارج از کشور ایجاد شده است.این فرقه ها در کشورهای دیگر جهان وجود دارند.طبیعی است با توجه به گسترش فضای ارتباطی، در ایران هم شاهد نمونه هایی از این فرقه ها باشیم.

● آیا این گرایش ها رو به گسترش است،یا مسیر طبیعی خود را طی می کند؟

با توجه به این که این فرقه ها ممنوع و زیر زمینی هستند،آمار دقیقی هم از تعداد پیروان آنها وجود ندارد ونمی توان تصریح کرد که میزان آن به نسبت دیگر جوامع چگونه است.در صورتی که فرض بگیریم تعداد این فرقه ها محدود است،که با پدیده غیر معمولی روبرو نیستیم.اما در غیر اینصورت،می توان ارائه تحلیل کرد.

● در جامعه دینی ایران چرا برخی جوانان به سمت چنین گروه هایی گرایش پیدا می کنند؟

نمی توان گفت ما توانسته ایم چشمه های جوشان و خروشان معنویت را به جوانان بشناسانیم و یا این که اساسا با همه جمعیت به ویژه جوانان ارتباط برقرار کنیم.طبیعی است در برابرعده ای از مردم به ویژه جوانان این فرصت را از دست داده ایم و این گروه غیر خودی و از ما بیگانه شده اند.

● راهکار رویارویی با این پدیده ها چگونه است؟

مطالعه دقیق و همه جانبه از میزان کیفیت و کمیت این گرایش ها ضروریست. در هربرخورد یا در واکنش در برابر یک مشکل،نخست باید آن را شناخت وسپس متناسب با آگاهی کسب شده، راهکار ارائه کرد.معمولا راهکارها در دل اطلاعات جمع آوری شده وجود دارد و در صدر این راه حل ها باید از اندیشمندان و پژوهشگران و کارشناسان دانشگاهی برای مطالعات گسترده در این زمینه دعوت به عمل آید.

● آیا راه حل انتظامی و پلیسی می تواند در این زمینه موثر باشد؟

درصورتی که بخواهیم پدیده ای را کنترل کنیم،این کنترل به ۴ شیوه امکان پذیر است:۱-زور۲-امتیازات و منافع اقتصادی ۳-نقش و جایگاه اجتماعی۴ -وجدانیات و اصول و ارزش های انسانی. ممکن است زورهم درعوامل کنترل بی تاثیر نباشد،اما عامل اصلی نیست. در برابرعواملی چون ضعف نظام ارزشی،ضعف جایگاه ها برای جوانان در جامعه،کمرنگ بودن نقش جوانان در کنترل و حرکت جامعه; استفاده از زور تاثیرات محدودی دارد.اگر میان پژوهشگران و سیاستگذاران تعامل وجود داشته باشد،می توان با تکیه بریافته های اطلاعاتی و تحلیل آنها و با بکارگیری شیوه های منطقی تر به گونه ای که بیشتر با واقعیت های جامعه همخوانی داشته باشد،برای جلوگیری از گسترش چنین فرقه هایی برنامه های علمی و کاربردی ارائه داد.

دکتر علی انتظاری- جامعه شناس و مدرس دانشگاه علامه طباطبایی نیز به این پرسش های ما این گونه پاسخ داد:

● دلایل رشد فرقه های شیطان پرستی در چیست؟

این فرقه ها زاییده جامعه امروز نیست.در گذشته هم وجود داشته است.گاهی اوقات شرایط یا زمینه هایی برای افراد ایجاد می شود که احساس می کنند و شرایط فعلی پاسخگوی نیازهای آنان نیست.این گروه دچارتعارضاتی می شوند،از یک سو تمایلات فطری برآن ها فشار می آورد و از سوی دیگر، دین برای این تمایلات محدودیت هایی قرار داده است. وقتی شرایط اجتماعی شدن به خوبی صورت نگیرد،افراد به دنبال مسیری هستند که هم مابعدالطبیعه را کنترل کنند و هم خواهش ها و تمایلات فطریشان را برطرف کنند.فرقه های شیطان پرستی موضوع را با تکیه بر توهم و تخیل، برایشان حل می کند.

● عوامل جانبی برای گسترش این پدیده چه چیز هایی هستند؟

یک سری عوامل بیرونی هم هستند.به عبارت دقیق تر بحث هایی که درباره جهانی سازی فرهنگی وجود دارد ،عمدتا غربی است و در جهت تقویت ابعاد جسمانی گام برمی دارد. بعضی خواهش ها را در افراد تقویت کرده و نیز یک سری خواهش های جدیدی ایجاد می کند.از آنجا که فرهنگ غربی تاکیدش روی جسم است، منجر به شدت گرفتن تعارضات فرد در جوامعی مانند جامعه ی ما می شود.

راه برخورد چیست؟آیا برخورد انتظامی می تواند جوانان را از گرایش به این فرقه ها منع کند؟

با مساله فرهنگی باید به صورت فرهنگی برخورد شود. برخورد انتظامی با امر فرهنگی نمی تواند پاسخگو باشد.فرقه های شیطان پرستی هم کجروی های فرهنگی هستند. گرچه مبلغان و رهبران این گروه ها از این قاعده مستثنا هستند و قاعدتا باید با آن ها برخورد انتظامی صورت گیرد،ولی افرادی که معمولا به این گروه ها جذب می شوند،کسانی هستند که با سرخوردگی ها و مشکلات اجتماعی و فرهنگی روبرو بوده اند که باید ریشه یابی شوند.

● راه مقابله با گسترش این قبیل پدیده ها چیست؟

باید شرایط متعادلی برای جامعه ایجاد شود.مشکلی که هم اکنون با آن روبرو هستیم این است که شکاف میان خواسته ها و تمنیات مردم از یکسو و امکاناتی که مردم باید در اختیار داشته باشند به درستی مدیریت نمی شود.مدیریت این شکاف بسیار مهم است که متاسفانه مدیران فرهنگی ما به این موضوع کمتر توجه دارند.البته میزانی از شکاف لازم است; در صورتی که این فاصله به اندازه ای باشد که قابل طی شدن باشد،باعث تحرک می شود و اگر این فاصله زیاد باشد، سرخوردگی ایجاد می کند که باعث یاس،خشونت وگرایش به گروه های نا بهنجار می شود. نوع عملکرد نظام تعلیم وتربیت هم دراین حوزه اثرگذار است. هنگامی که از روش های تحمیلی یا مقاومت برانگیز در آموزه های دینی استفاده می شود ،در برابر مذهب مقاومت ایجاد می شود.

شیطان پرستی یک حرکت مکتبی، شبه مکتبی و یا فلسفی است که هواداران آن شیطان را یک طرح و الگوی اصلی و قبل از عالم هستی میپندارند. آنها شیطان را موجودی زنده و با چند وجه از طبیعت انسان مشترک می‌دانند. شیطان پرستی را در گروه «راه چپ» مخالف با «راه راست» طبقه بندی می‌کنند. دست چپی‌ها به غنی سازی روحی خود در جریان کارهای خودشان معتقدند. و بر این باورند که در نهایت باید تنها به خود جواب پس دهند. در حالی که دست راستی‌ها غنی سازی روحی خود را از طریق وقف کردن و بندگی خود در مقابل قدرتی بزرگ‌تر بدست می‌آورند. لاوییان‌ها در واقع خدایی از جنس شیطان و یا خدایی دیگر را برای خود قائل نیستند. آنها حتی از قوانین شیطان نیز پیروی نمیکنند. این جنبه اعتقادی آنها به طور مکرر به اشتباه نادیده گرفته می‌شود و عموماً آنها را افرادی میشناسند که شیطان را به عنوان خدا پرستش می‌کنند.

شیطان پرستی به جای اطاعت از قوانین خدایی یا قوانین طبیعی و اخلاقی، عموماً بر پیشرفت فیزیکی خود با راهنمایی‌های موجودی مافوق یا قوانینی فرستاده شده تمرکز دارد. به همین دلیل بسیاری از شیطان پرستان معاصر از باورها و گرایش‌های ادیان گذشته اجتناب می‌کنند و بیشتر گرایشات خودپرستانه دارند.^{[نیازمند منبع]} به گونه‌ای که خود را در مرکز هستی و قوانین طبیعی می‌بینند و بیشتر شبیه به مکاتبی چون ماده‌گرایی و یا خودمحوری و جادومحوری هستند. به هر حال بعضی شیطان پرستان به طور داوطلبانه بعضی از قوانین اخلاقی را انتخاب می‌کنند. این یک جریان وارونه سازی را نشان می‌دهد. بر این مبنا شیطان پرستان به دو گروه اصلی شیطان پرستان فلسفی و شیطان پرستان دینی تقسیم بندی می‌شوند.

انواع رویکردهای شیطان پرستان

شیطان پرستی فلسفی

این نوع گرایش عبارت است از اینکه محور و مرکز عالم انسان است‌. این شاخه از شیطان‌پرستی به پایه‌گذاری این فرقه به آنتوان لاوی نسبت داده می‌شود.او کسی بود که کلیسای شیطان را تأسیس کرد (اولین سازمانی که از لغت شیطان پرستی فلسفی استفاده نمود) در نظر شیطان پرستان فلسفی، محور و مرکزیت عالم هستی، خود انسان است، و بزرگترین آرزو و شرط رستگاری این نوع از شیطان پرستان برتری و ترفیع ایشان نسبت به دیگران است. شیطان پرستان فلسفی عموماً خدایی برای پرستش قائل نمی‌دانند و به زندگی غیر مادی بعد از مرگ نیز عقیده‌ای ندارند. به هرحال زندگی این گروه از شیطان پرستان عاری از روحیه مذهبی و معنویت نیز نیست. در نظر شیطان پرستان فلسفی، هر شخص خدای خودش است. آنها با تکیه بر عقاید انسانی وابسته به دنیا، مطالب مربوط به فلسفه عقلانی را عبث می‌شمارند و به آنها به دید ترس از مسائل ماوراء الطبیعی می‌‌نگرند و تنها به وسیله آن، یک زندگی عقیم و تنها بر مبنای “جهان واقعی” را تشکیل می‌دهند. به طور شفافی، آموزه‌های شیطان پرستان فلسفی قدمتی بیشتر از کلیسای لاوی دارد. اگر چه این تصوری از شیطان است، ولی با موقعیت واقعی او تقابل دارد چرا که این تعالیم از آموزه‌های یهودی-مسیحی نشئات گرفته است و شیطان را بدلیل خصوصیاتش پلید نگاشته است

 شیطان‌پرستی لاویی

این نوع از شیطان پرستی بر مبنای فلسفهٔ آنتوان‌لاوی که در کتاب انجیل شیطان تشکیل شده است. لاوی موسس کلیسای شیطان بود و تحت تأثیر نوشته‌های نیچه، آلیستر کرالی، این رند، مارکی دو ساد، ویندهام لویس، چارلز داروین، آمبروس بیرس، مارک تواین و بسیاری دیگر بوده است. شیطان در نظر لاوی موجودی مثبت بوده در حالی که تعالیم خداجویانه کلیساها را مورد تمسخر قرار داده و به مسائل جهان مادی نیز اعتنایی ندارد.یک شیطان پرست لاویی، خود را خدای خود می‌داند، آیین مذهبی این گروه از شیطان پرستان بیشتر شبیه به فلسفه میجیک کراولی با دیدی جلو برنده به سمت شیطان پرستی است. یک شیطان پرست لاویی مدعی آن است که کسانی که خودشان را با شیطان پرستی هم ردیف می‌دانند باید به طرز فکر گروهی خواص وفادار نباشند و آنها را از لحاظ اخلاقی قبول نداشته باشند. و در ازای آن گرایشات انفرادی داشته باشند و من تبع باید به طور دائمی یک سر و گردن بالاتر از کسانی باشند که خود را از لحاظ اخلاقی، قوی می‌دانند و در بشر دوستی خود، بدون تامل عمل کنند

 شیطان پرستی دینی

این نوع شیطان پرستی شبیه شیطان پرستی آنتون لاوی است اما با این تفاوت که در این نوع شیطان گونه‌ای جنبه خدایی و متافیزیکی دارد و این جنبه برداشته شده از ادیان ابراهیمی ، افسانه‌ها ، آیین‌های متفاوت و یا صرفا ساخته شده ذهن پیروان آن می‌باشد.

 شرپرستان

این فرقه از شیطان پرستان، به دوران تفتیش عقاید مذهبی از طرف کلیسا مربوط می‌شوند. این نوع شیطان پرستان معمولاً متهم هستند که به اعمالی از قبیل «خوردن نوزادان»، «کشتن گوسفندان»، «قربانی کردن دختران باکره» و «نفرت از مسیحیان» هستند. این طرز فکر در کتاب «مالیوس مالیفیکاروم» دسته بندی شده‌است.]کتابی که در دوران تفتیش عقاید توسط کلیسا (۱۴۹۰) تالیف شد و در واقع هرگز به طور رسمی مورد استفاده قرار نگرفت، کتاب حاوی مطالب خرافی از جن گیری و جادوگری و مطالبی از این دست است. ترجمه لغوی نام کتاب پتک جادوگران است.

فلسفه شیطانی

شیطان در ۹ جمله شیطانی منسب به لاوی خلاصه می‌شود:

1. شیطان می‌گوید دست و دلبازی کردن بجای خساست.
2. شیطان می‌گوید زندگی حیاتی بجای نقشه خیالی و موهومی روحانی.
3. شیطان می‌گوید دانش معصوم بجای فریب دادن ریاکارانه خود.
4. شیطان می‌گوید محبت کردن به کسانی که لیاقت آن را دارند بجای عشق ورزیدن به نمک نشناسان.
5. شیطان می‌گوید انتقام و خونخواهی کردن بجای برگرداندن صورت. (اشاره به تعالیم مسیحیت که می‌گوید هرگاه برادری به تو سیلی زد، آن طرف صورتت را جلو بیاور تا ضربه‌ای به طرف دیگر بزند)
6. شیطان می‌گوید مسئولیت پذیری در مقابل مسئولیت پذیران بجای نگران بودن خون آشام‌های غیر مادی
7. شیطان می‌گوید انسان مانند دیگر حیوانات است، گاهی بهتر ولی اغلب بدتر از آنهایی است که روی چهار پا راه میروند، بدلیل آنکه انسان دارای خدای روحانی و پیشرفت‌های روشنفکرانه، او را پست‌ترین حیوانات ساخته‌است.
8. شیطان تمام آن چیزهایی که گناه شناخته می‌شوند را ارائه می‌دهد، چون که تمام آنها به یک لذت و خوشنودی فیزیکی، روانی یا احساسی منجر می‌شوند.
9. شیطان بهترین دوست کلیساست چرا که در میان تمام این سالها وجود شیطان دلیل ماندگاری کلیساها است.

و در مقایسه با این جملات، لاوی ۹ گناه شیطانی را نیز نام برده‌است :
حماقت، ادعا و تظاهر، نفس گرایی (انتظار بازپس گرفتن از دیگران، آنچه به آنها داده‌اید)، خود را فریب دادن، پیروی از رسوم و عقاید دیگران، روشن بینی ناکافی، فراموش کردن ارتدکسی گذشته (به طور مثال، قبول کردن چیزی قدیمی در بسته بندی جدید، به عنوان نو)، غرور و افتخار بی حاصل (مانند غروری که هدف شخصی را از درون می‌پوساند) و کمبود محسنات.

لاوی ۱۱ قانون شیطانی را نیز وضع کرد، که در حالی که نظام نامه‌ای اخلاقی نیست، ولی راهنمایی‌های کلی برای زندگی شیطان پرستی را ارائه کرده‌است :

1. هرگز نظراتت را قبل از آنکه از تو بپرسند بازگو نکن.
2. هرگز مشکلاتت را قبل از آنکه مطمئن شوی دیگران میخواهند آن را بشنوند بازگو نکن.
3. وقتی مهمان کسی هستی، به او احترام بگذار و در غیر این صورت هرگز آنجا نرو.
4. اگر مهمانت مزاحم تو است، با او بدون شفقت و با بیرحمی رفتار کن.
5. هرگز قبل از آنکه علامتی از طرف مقابلت ندیده‌ای به او پیشنهاد نزدیکی جنسی نده.
6. هرگز چیزی را که متعلق به تو نیست برندار، مگر آنکه داشتن آن برای کس دیگری سخت است و از تو میخواهد آن را بگیری.
7. اگر از جادو به طور موفقیت آمیزی برای کسب خواسته هاید استفاده کرده‌ای قدرت آن را اعتراف کن. اگر پس از بدست آوردن خواسته‌هایت قدرت جادو را نفی کنی، تمام آنچه بدست آوردی را از دست خواهی داد.
8. هرگز از چیزی که نمیخواهی در معرض آن باشی شکایت نکن.
9. کودکان را آزار نده.
10. حیوانات -غیر انسان- را آزار نده مگر آنکه مورد حمله قرار گرفته‌ای یا برای شکارشان.
11. وقتی در سرزمینی آزاد قدم بر میداری، کسی را آزار نده، اگر کسی تو را مورد آزار قرار داد، از او بخواه که ادامه ندهد. اگر ادامه داد، نابودش کن